You are here

  1. Hafan
  2. Plant ysgol o Gymru yn helpu NASA i achub y blaned rhag ergydion asteroid

Plant ysgol o Gymru yn helpu NASA i achub y blaned rhag ergydion asteroid

Mae plentyn ysgol yn cael ei chefnogi i edrych ar ddata asteroid ar liniadur

Americanwyr sy'n achub y Ddaear rhag effaith ddinistriol asteroid neu gomed mewn ffilmiau o Hollywood megis Armageddon, Deep Impact neu'r un ddiweddaraf, Don’t Look Up. Ond mae plant ysgol o Gymru yn cymryd rhan nawr hefyd, gan arsylwi asteroid i gynorthwyo gorchwyl cyffrous NASA, gyda help myfyriwr PhD Y Brifysgol Agored, a chyllid gan y Gymdeithas Seryddol Frenhinol. 

Mae NASA a phartneriaid ledled y byd yn edrych ar opsiynau gwirioneddol i 'Amddiffyn Planedau', ac wedi mynd ati i brofi un ohonynt mewn ffordd ddramatig - gwthio asteroid oddi ar ei lwybr drwy yrru llong ofod i mewn iddo. 

Mae gorchwyl DART - Prawf Ailgyfeirio Asteroid Dwbl - yn targedu system asteroid dwbl sy'n cynnwys Didymos (780m/hanner milltir ar draws), a'i leuad fechan sef Dimorphos (160m/530 troedfedd ar draws).   

Ychydig ar ôl hanner nos ar 26 Medi 2022, tarodd y llong ofod, sydd yr un maint â char, Dimorphos ar gyflymder o tua 6km/4 milltir yr eiliad, gyda'r bwriad o newid ei orbit o amgylch Didymos. Cafodd CubeSat bychan o'r enw LICIACube, a adeiladwyd gan Asiantaeth Ofod Yr Eidal, ei wahanu oddi wrth DART ychydig wythnosau yn ôl a bydd yn arsylwi'r gwrthdrawiad yn agos. 

Cyn y trawiad, roedd Dimorphos yn cymryd ychydig yn llai nag 12 awr i gwblhau orbit llawn o amgylch Didymos. Bydd y trawiad yn cael effaith ar hyn, ac mae'r gwyddonwyr eisiau gwybod i ba raddau. Dyma lle mae arsylwyr ar y Ddaear, gan gynnwys ysgolion yng Nghymru, yn mynd i fod o gymorth. 

Mae Helen Usher, myfyriwr PhD yn Y Brifysgol Agored o Hengoed, de Cymru, yn arwain y rhaglen arsylwi DART ar gyfer prosiect ‘Comet Chasers’. Cred y bydd data'r ysgolion yn ddefnyddiol iawn i NASA. 

Rydym yn gweithio'n agos gyda phartneriaid NASA i sicrhau y gellir defnyddio ein harsylwadau fel rhan o'r set ddata mwy o faint er mwyn cynorthwyo'r gwaith o ddadansoddi canlyniadau'r gwrthdrawiad - mae cael mwy o bwyntiau data bob amser yn beth da!

Helen Usher
Myfyriwr PhD, Y Brifysfol Agored

Gweithio gydag ysgolion yng Nghymru

ae'r rhaglen arsylwi yn rhan o brosiect addysg arloesol o'r enw Comet Chasers, sy'n dod ag arsylwadau gwyddonol gwirioneddol i'r ystafell ddosbarth. Caiff tîm y prosiect ei arwain gan ymchwilwyr o'r Brifysgol Agored a Phrifysgol Caerdydd, gan weithio ochr yn ochr ag addysgwyr a seryddwyr amatur. Mae'r prosiect eisoes wedi galluogi plant ysgol o Gymru i weithio gydag ymchwilwyr rhyngwladol ar sawl prosiect gan astudio comedau ac asteroidau. Mae'r ysgolion wedi bod yn gosod arsylwadau a chasglu a dadansoddi data. Pan fydd ymchwilwyr partner yn cyhoeddi eu canfyddiadau, caiff yr ysgolion eu cydnabod hefyd. Mae ysgolion yn teimlo'n gyffrous o weld eu henwau yn y papurau ac ar y we. 

Mae disgyblion yng Nghymru yn cynnal arsylwadau gyda thelesgopau mawr (1-metr a 2-fetr) yn rhwydwaith Arsyllfa Las Cumbres (LCO) o'u hystafelloedd dosbarth yn yr ysgol i helpu gwyddonwyr i fesur yr orbit yn gywir. Hyd yn hyn mae plant o Ysgol Gynradd Gatholig y Santes Fair, Pen-y-bont ar Ogwr, Ysgolion yr Eglwys yng Nghymru, Trefaldwyn, Ysgol Gynradd White Rose, Tredegar Newydd, Ysgol yr Eglwys yng Nghymru y Santes Fair, Caerdydd, ac Ysgol Bro Edern, Caerdydd wedi cyflwyno ceisiadau arsylwi. Ymunodd ysgolion Aberaeron, Brynrefail, Rhydypennau, Bodedern, a Llanerch y Medd â nhw wrth iddynt gymryd rhan yn y prosiect yn Eisteddfod Genedlaethol Tregaron ym mis Awst. Bydd mwy o ysgolion yn ymuno â'r rhaglen dros y misoedd nesaf.   

Mae'r offerynnau gradd ymchwil mawr hyn ar gael ledled y byd (e.e. yn Hawaii, Awstralia a De Affrica) drwy brosiect addysg Telesgob Faulkes. Bydd data ysgolion Cymru yn cael eu defnyddio ochr yn ochr â data LCO eraill ar gyfer cynnal dadansoddiad manwl o effaith y trawiad ar y system asteroid dwbl.   

Mae'r adborth a gasglwyd gan rai o'r disgyblion sydd wedi cymryd rhan yng nghamau arsylwi cychwynnol gorchwyl DART yn dangos eu bod yn ystyried y gwaith yn gyffrous ac yn mwynhau meddwl bod eu data yn helpu NASA i ddatblygu ei gynlluniau i amddiffyn y Ddaear. Dywedodd myfyriwr Blwyddyn 6 o Ysgol Gynradd Gatholig y Santes Fair, Pen-y-bont ar Ogwr: 'Ry'n ni o dan bwysau. Mae'r arsylwi hwn ar gyfer NASA! Rwy'n gweithio i NASA!' 

Defnyddio'r data

'Mae'n gyfle gwych i ysgolion ymgysylltu â gwyddoniaeth, a bydd y data a ddarperir gan ein hysgolion partner ledled Cymru yn rhan o'r data a fydd yn cael eu defnyddio gan NASA i benderfynu os oedd eu gorchwyl yn un llwyddiannus.' meddai'r Athro Paul Roche o'r Ysgol Ffiseg a Seryddiaeth ym Mhrifysgol Caerdydd. 'Mae'n rhyfedd meddwl y bydd yr arsylwadau a wneir gan ein hysgolion o help mawr i gynlluniau'r dyfodol i amddiffyn y Ddaear rhag asteroidau.' 

‘Bydd y data o ysgolion Cymru yn ddefnyddiol i'r prosiect DART wrth astudio canlyniadau effaith y llong ofod, ac yn arbennig sut mae’r gynffon yn newid ac yn esblygu dros amser,’ meddai Tim Lister, aelod o dîm ymchwilio prosiect DART. 'Bydd mesur twf hyd y gynffon gydag amser yn helpu ymchwilwyr i ddeall priodweddau'r deunydd ejecta,' ychwanegodd Matthew Knight, arweinydd y tîm ar ddeunyddiau ejecta. 'Felly yn rhoi mewnwelediad ychwanegol i effaith DART ei hun.'

Gofynnwch am eich prosbectws

Darllenwch am ein cymwysterau a’n cyrsiau drwy ofyn am brosbectws heddiw

Gofyn am brosbectws

Newyddion

Coeden unig ar ddiwedd cae, gydag awyr las.

Cyhoeddi ymchwil newydd i wasanaethau ar gyfer teuluoedd mewn galar

Cyflwynwyd y Gwasanaeth Archwilio Meddygol ym mis Ionawr 2021. Meddygon cymwys yw archwilwyr meddygol sy’n annibynnol oddi wrth y rhai fu’n gofalu am yr ymadawedig. Maent yn asesu cofnodion meddygol pobl sydd wedi marw, ac yn nodi achos y farwolaeth. Mae’r gwasanaeth hefyd yn galluogi teuluoedd i ofyn cwestiynau am y gofal a roddwyd i’w hanwyliaid gan wasanaethau iechyd.

21 Chwefror 2024
Gliniadur gyda côd

Chwe rheswm pam y dylech ystyried gradd-brentisiaeth

Mae prentisiaethau’n ffordd wych o ddysgu pethau newydd, dechrau gyrfa newydd a helpu cwmnïau i ddatblygu eu staff.

Yn yr erthygl hon, nodir rhai rhesymau pam y dylech ystyried astudio prentisiaeth – neu roi prentisiaeth ar waith yn eich sefydliad.

8 Chwefror 2024
Gweld pob un

Ar gyfer ymholiadau cyfryngau'r Brifysgol Agored yng Nghymru:

Rhodri Davies 
Uwch Reolwr Cyfathrebu
Ffôn: 029 21 674 532

Am ymholiadau cyfryngau cyffredinol Y Brifysgol Agored, cysylltwch â
swyddfa'r wasg
Ffôn: 01908 654316 /
Y tu allan i oriau swyddfa: 07901 515891